Petar II Petrović-Njegoš bio je vladika i mitropolit Srpske pravoslavne crkve, kao i svetovni vladar Crne Gore, pesnik i filozof. Rođen je 13. novembra 1813. godine u selu Njeguši kao Radivoje (Rade) Tomov Petrović. Nakon smrti svog strica, Petra I Petrovića-Njegoša, 1830. godine preuzima duhovnu i političku vlast u Crnoj Gori.

Tokom svoje vladavine radio je na učvršćivanju državne organizacije, uvođenju zakona i jačanju centralne vlasti, u složenim političkim okolnostima između Osmanskog carstva i evropskih sila.

Njegoš je jedan od najznačajnijih pesnika srpskog jezika XIX veka. Njegova najpoznatija dela su:

• Gorski vijenac (1847)

• Luča mikrokozma (1845)

• Lažni car Šćepan Mali (1851)

Njegovo delo snažno je uticalo na potonje generacije srpskih pisaca. Kao uzor i važnu duhovnu inspiraciju isticali su ga autori poput Ive Andrića, koji je u Njegošu prepoznavao dubinu istorijske i filozofske misli.

Preminuo je 31. oktobra 1851. godine na Cetinju. Sahranjen je na Lovćenu, gde se danas nalazi njegov mauzolej.

Njegoš i njegova poetika

Njegoš je pre svega misaoni i filozofski pesnik. Njegove glavne teme jesu kosmička sudbina čoveka i istorijska sudbina Crne Gore i Srpstva. U središtu njegove poezije nalazi se ideja o odnosu čoveka i Boga, o moralnoj odgovornosti, padu i mogućnosti duhovnog uzdizanja.

Ove ideje najpotpunije su razvijene u filozofskom spevu Luča mikrokozma (1845), gde se motiv čovekovog pada i duhovnog povratka razmatra u spoju hrišćanske tradicije, neoplatonističke misli i savremenih naučnih shvatanja njegovog vremena.

U njegovoj lirici posebno mesto zauzima pesma Noć skuplja vijeka, ljubavna pesma u kojoj se ostvaruje neobičan spoj erotike i duhovnosti, čime se pokazuje širina njegovog pesničkog izraza.

Njegošev jezik, iako utemeljen u narodnom desetercu, nosi snažnu lirsku energiju i filozofsku dubinu, zbog čega njegova dela predstavljaju vrhunac romantizma u južnoslovenskoj književnosti.

Njegoševa poezija spaja istorijsko iskustvo, filozofsku misao i snažnu simboliku u jedinstven umetnički izraz. Iako duboko ukorenjena u tradiciji, ona nadilazi svoj istorijski trenutak i otvara univerzalna pitanja o sudbini čoveka, slobodi, veri i odgovornosti. Upravo u toj sposobnosti da lokalno iskustvo uzdigne na opšti, gotovo kosmički nivo leži trajna vrednost njegovog dela.

Izvor:

Istorija srpske književnosti, Jovan Deretić, Beograd.

Ivo Andrić, Njegoš kao tragični junak kosovske misli, (1986) Umetnik i njegovo delo (Sab. dela, knj. XIII), Sarajevo

Wikipedia – „Petar II Petrović-Njegoš“, sr.wikipedia.org